Doomscrolling is het hardnekkige patroon waarbij we blijven scrollen door negatieve nieuwsberichten, zelfs wanneer het ons energie kost. Herkenbaar? Dan ben je niet alleen.
Even snel het nieuws checken. Nog één artikel. Nog één update. Voor je het weet ben je drie kwartier verder en voel je je zwaarder dan daarvoor. Je hoofd zit vol, je lichaam is onrustig en toch had je het gevoel dat je “moest” blijven kijken. Dit fenomeen heet doomscrolling.
Herkenbaar? Dan ben je niet alleen. Het kan iedereen overkomen. Van professionals en leidinggevenden tot mensen in loopbaanbegeleiding. Het gaat vaak over mensen die “mee willen zijn” met wat er in de wereld gebeurt. Herinner je je de coronapandemie nog? In deze periode gingen mensen eindeloos op zoek naar informatie en soms raakten ze verslaafd aan negatief nieuws. De term doomscrollen kreeg dan ook een enorme boost tijdens de pandemie, maar wat is dat precies?
Doomscrolling is het hardnekkige patroon waarbij we blijven scrollen door negatieve nieuwsberichten, zelfs wanneer het ons energie kost. Het gaat niet simpelweg om veel schermtijd. Het gaat om een specifieke focus op slecht nieuws: oorlog, economische onzekerheid, klimaatdreiging, crisissen. Wat begint als op de hoogte willen blijven, verandert geleidelijk in een automatische gewoonte. Het gedrag wordt gekenmerkt door moeilijk kunnen stoppen, tijdsverlies en een groeiend gevoel van onrust tijdens het scrollen. Het is geen bewuste keuze meer, maar een patroon dat zichzelf in stand houdt.
Waarom blijven we dit doen, zelfs als het ons uitput?
Een belangrijke verklaring ligt in onze natuurlijke negativiteitsbias. Soroka (politiek communicatiewetenschapper) en zijn collega’s onderzochten dit aan de hand van een studie die zich uitstrekte over 17 landen en 6 continenten. Het onderzoek toont aan dat mensen fysiologisch sterker reageren op negatief dan op positief nieuws. Hun grootschalig internationaal onderzoek toonde dat slecht nieuws sneller onze aandacht trekt en sterker onze waakzaamheid activeert die ook langer blijft hangen dan positief nieuws. Vanuit evolutionair perspectief is dat logisch: gevaar detecteren was essentieel om te overleven. Maar in een wereld waarin negatief nieuws 24/7 beschikbaar is, betekent dat dat ons brein voortdurend wordt geactiveerd.
Daarbovenop versterken sociale media-algoritmes dit patroon. Hoe langer we blijven hangen bij negatieve berichten, hoe meer gelijkaardige content we te zien krijgen. Zo ontstaat een vicieuze cirkel: negatieve content triggert emotie, emotie houdt aandacht vast, aandacht stuurt het algoritme aan, en het algoritme biedt nog meer negatieve content aan. Wat voelt als informatie zoeken, wordt in werkelijkheid een zelfversterkend systeem.
Maar doomscrolling raakt nog een diepere laag. Recente studies van psycholoog Shabahang en zijn collega’s tonen aan dat doomscrolling samenhangt met existentiële angst en pessimisme over de mensheid. Het is dus niet alleen een gewoonte, maar een gedrag dat invloed kan hebben op hoe we de wereld bekijken. Mensen die veel doomscrollen ervaren vaker machteloosheid, onzekerheid en een afnemend gevoel van hoop.
Echter, niet iedereen heeft in dezelfde mate de neiging om te gaan doomscrollen. Volgens het onderzoek van Sharma, Lee en Johnson (media- en gedragswetenschappers) hangt doomscrolling samen met onder meer hogere niveaus van angst, lagere zelfcontrole, online waakzaamheid en FOMO (fear of missing out). Mensen die van nature sterker geneigd zijn tot piekeren of die hoog scoren op emotionele gevoeligheid blijken vaker vast te blijven zitten in negatieve nieuwsconsumptie.
Belangrijk is: dit betekent niet dat iemand “zwak” is. Het betekent dat bepaalde persoonlijkheidskenmerken in combinatie met een constante negatieve informatiestroom een grotere kwetsbaarheid kunnen creëren.
Hoe kan coaching helpen om de negatieve spiraal te doorbreken?
Wanneer doomscrolling een rol speelt in het leven van een coachee, ligt de eerste stap vaak in het creëren van bewustwording. Doomscrollen is zelden een bewuste keuze. Het ontwikkelt zich meestal als een automatische gewoonte. Samen kan onderzocht worden wanneer dit gedrag zich voordoet, welke situaties of momenten het uitlokken en welke emotionele triggers vooraf gaan. Is het verveling, stress na een werkdag, onzekerheid over de toekomst of is het een behoefte om “niets te missen”? Daarnaast is het belangrijk om te bekijken wat het gedrag oplevert. Geeft het een gevoel van controle, verbondenheid of informatie? Het doel is niet om schermtijd te verlagen, maar om inzicht te krijgen in patronen en onderliggende behoeften.
Vervolgens kan de focus verschuiven naar het versterken van emotieregulatie. Negatief nieuws kan onrust versterken, waardoor mensen juist méér gaan scrollen in een poging geruststelling te vinden. Coaches kunnen hier werken rond stressregulatie, het leren herkennen van lichamelijke spanningssignalen en het ontwikkelen van alternatieve copingstrategieën.
Daarnaast helpt het om te kijken naar beïnvloedbaarheid. Negatief nieuws activeert vaak een gevoel van dreiging zonder dat er directe handelingsruimte is. Dat kan machteloosheid versterken. In coaching kan daarom gewerkt worden aan het onderscheid tussen wat controleerbaar is en wat niet. Door kleine, concrete acties te formuleren, binnen werk en relaties of persoonlijke doelen, verschuift de aandacht van passieve consumptie naar actieve keuzes.
Ook het herstructureren van digitale gewoontes is essentieel. Kleine praktische interventies kunnen het verschil maken. Volledig stoppen met nieuws volgen is voor de meeste mensen geen realistische oplossing. Geïnformeerd blijven is belangrijk. Het verschil zit niet in of je nieuws consumeert, maar in hoe en wanneer. Experts benadrukken dat het creëren van duidelijke digitale grenzen in je brein de kans geeft om opnieuw tot rust te komen.
De vraag wordt dan: hoe kunnen kleine ingrepen de coachees helpen? Hieronder volgen enkele praktische aanbevelingen die aansluiten bij adviezen uit het artikel van Salamon die in gesprek ging met Dr. Nerukar, een docent bij de afdeling Mondiale Gezondheid en Sociale Geneeskunde aan de Harvard Medical School en Dr. Mollica, een hoogleraar psychiatrie aan de Harvard Medical School.
Een eerste krachtige stap is verrassend eenvoudig: leg je telefoon ’s nachts niet naast je bed. Wanneer je de dag start met alarmerende headlines, activeer je onmiddellijk je stresssysteem. Door ‘s ochtends eerst licht, beweging of een rustige routine toe te laten, creëer je een buffer tussen jezelf en de informatiestroom. Ook tijdens de werkdag helpt fysieke afstand. Leg je telefoon in een lade of enkele meters verder tijdens focusmomenten. Niet uit discipline, maar om verleiding te verminderen. Wat buiten handbereik ligt, vraagt minder wilskracht.
Een andere praktische ingreep is het uitschakelen van notificaties. Meldingen zijn geen noodzaak. Het zijn onderbrekingen die je zelf toelaat. Door ze te beperken, bepaal jij wanneer je aandacht verschuift in plaats van je toestel.
Sommige mensen merken zelf dat het overschakelen naar grijswaarden (waardoor je scherm minder kleurrijk en dus minder aantrekkelijk wordt) hun scrollgedrag vermindert. Het klinkt klein, maar gedragsverandering zit vaak in kleine structurele aanpassingen.
Doomscrolling is geen individueel falen, maar een begrijpelijke reactie op een mediasysteem dat sterk focust op negativiteit. De oplossing ligt niet bij een verbod, maar bij bewustzijn en structuur.
Herken je dit bij jezelf? Start je dag ook met headlines die je energie al onder druk zetten?
Misschien is dit een goed moment om jezelf de vraag te stellen: voedt mijn nieuwsconsumptie mijn focus of mijn onrust?
Zit je met vragen of wil je meehelpen aan een onderzoek hierover? Contacteer: estelle.vermeersch@ugent.be
