De juiste verantwoordelijkheid nemen

De juiste verantwoordelijkheid nemen

– Artikel door NextStep coach Peter Massy

Wat betekent dat eigenlijk, de juiste verantwoordelijkheid nemen? Dat wil zeggen, niet te weinig en ook niet teveel verantwoordelijkheid nemen. Eenvoudig toch? Waarom is het voor zovelen dan zo’n struikelblok?

In mijn coaching sessies zie ik vaak medewerkers uit de zorg. Een thema dat steevast terugkomt is dat van ‘te veel hooi op de vork nemen’, te veel verantwoordelijkheid opnemen, meer doen dan eigenlijk van je verwacht wordt. Nee zeggen tegen zaken die ons gevraagd worden, is niet makkelijk. Laat staan nee zeggen tegen zaken waarvan we dénken dat ze van ons verwacht worden!

VERANTWOORDELIJKHEID: van wie en waarom?

In het woordenboek vinden we terug dat verantwoordelijkheid betekent: de verplichting ervoor te zorgen dat iets goed verloopt, het is een taak die plichten met zich meebrengt. Hier zien we het woord ‘verplichting’ opduiken en dan is het belangrijk te weten waar die verplichting vandaan komt.

Als het over arbeid gaat, dan heb je een contract en dan krijg je voor je gedane werk een salaris. Je kan dan je verplichting zien als een verzameling taken. Is het buiten je werk, dan kan je jezelf als eens afvragen waar die verplichting eigenlijk vandaan komt. Denk eens aan die zaken die als een verplichting voelen: wie verplicht je dat? Regelmatig zal het antwoord zijn dat we het onszelf verplichten, want anders:

  • Ben ik toch geen goede zorgverstrekker!
  • Zien ze mij niet graag!
  • Ben ik een slechte ouder/collega/vriend(in)!

Ook over dat “goed verlopen” kan je vragen stellen. Wie bepaalt dat? Hoe wordt dat bepaald?

Laten we eens kijken naar hoe het in elkaar zit aan de hand van onderstaande tekening. Alle vakjes op de tekening zou je kunnen zien als taken, verantwoordelijkheden die er zijn. De volle lijn staat voor de verantwoordelijkheden die echt van jou zijn. Dat zijn jouw verantwoordelijkheden, verplichtingen, taken. En ja, er zijn slimmeriken die zich gedragen alsof de stippellijn hun verantwoordelijkheid is, die dus de rest van hun taken aan anderen laten.

In de zorgsector zien we dat men eerder de verantwoordelijkheden opneemt uit de zones met streep-puntjes lijnen, veel meer dus dan de eigen verantwoordelijkheden. We doen méér dan er van ons verwacht of verlangd wordt. We nemen verantwoordelijkheden op, die niet van ons zijn. Toch voelen ze aan alsof wij ze wél moeten doen. Waarom toch?

En laten we helder zijn, als we deze taken er al vaak hebben bijgenomen, tja, dan verwachten anderen ook dat we dat altijd zullen doen. Ze zijn het gewend zo. Tot slot is er ook nog de waardering die je krijgt als je die extra’s doet, een beetje het heldendom van de zorgverstrekker. Hoe stap je daar van af?

Doe-plicht, dialoog-plicht, meld-plicht.

Kijk eens naar al je verantwoordelijkheden, en kijk wat er echt bij je taken hoort en wat er misschien niet helemaal bij hoort. Je kan voor jezelf eens een lijstje maken met al je verantwoordelijkheden, zowel op het werk als thuis. Lijstje klaar, dan kan het model hieronder je helpen om hier mee aan de slag te gaan.

Er zijn inderdaad de taken waar jij verantwoordelijk voor bent. Zet de taken waarvan je denkt dat ze helemaal voor jou zijn bij het woordje ‘IK’ of verbindt ze met de cirkel ‘IK’. Dit zijn je ‘doe verantwoordelijkheden’.

Naast deze doe-verantwoordelijkheden zijn er ook verantwoordelijkheden die niet alleen van jou zijn, maar van de groep waarin je vertoeft (je collega’s op het werk, je gezin thuis, je familie en kennissenkring). Bekijk je lijst eens en zet achter de taken waarvan je vindt dat ze niet alleen van jou zijn het woordje ‘samen’ of trek een lijntje naar de cirkel ‘samen’. Hier heb je een ‘dialoog plicht’, hier overleg je met anderen over hoe je er samen voor zorgt dat deze taken vervuld worden.

Is het echt jouw verantwoordelijkheid als je thuiskomt om alles op te ruimen, de was te doen en dan ook nog het eten klaar te maken? Of zijn er ook taken die samen kunnen gebeuren, waardoor iedereen een deeltje kan doen. Kijk maar eens naar je lijstje en je vindt vast en zeker een aantal taken die in het vakje samen horen. En als je die gevonden hebt, ga dan in dialoog met de personen van “samen” om af te spreken wie wat doet.

En dan zijn er nog de structurele problemen. Staan die ook in je lijstje? Die zijn niet voor jou om op te lossen. Het hebt hier een ‘meldplicht’, je kaart aan wat het probleem is bij de personen die verantwoordelijk zijn en het is aan die personen om dan de aangekaarte zaken uit te voeren.

Jouw verantwoordelijkheid? Jouw keuze!

Belangrijk is om te realiseren dat je een keuze hebt! Je zal ontdekken dat er vaak zelfs meer keuzes zijn dan je initieel denkt. Het bewust worden van die keuze(s) is de eerste stap. Maar dat maakt natuurlijk nog niet dat alles al veranderd is. Wees maar zeker dat bepaalde patronen diep ingesneden zijn en niet zomaar makkelijk opzij te zetten zijn. Daar dient dan ook de coaching voor: om samen met een ervaren en professionele coach stap voor stap een verandering in gang te zetten en je belemmeringen en overtuigingen aan te passen.

Aan de slag!

Ik weet het, nee zeggen, zeggen “ik doe dit niet meer”, is zeker niet makkelijk. Enerzijds word je er toch vaak voor bedankt, het geeft je status en een goed gevoel. En anderen verwachten het ook een beetje, dus als jij ineens nee zegt, vrees je dat er toch een paar raar zullen opkijken. Weet dat als je jouw verantwoordelijkheden goed afbakent, dit voor iedereen helderheid geeft. Helderheid en duidelijkheid worden altijd geapprecieerd. En als er duidelijkheid is, dan is er ook vaak aanvaarding en neemt iedereen zijn deel van de verantwoordelijkheden.

Vind je het toch lastig om te bepalen wat jouw verantwoordelijkheden zijn en wat niet? Staan er toch nog meer taken bij ‘IK’ dan je zou willen? Weet je niet hoe je de afbakening van jouw verantwoordelijkheden kan communiceren naar anderen? In individuele coaching ga je samen met je coach aan de slag om hier beter in te worden. Zowel jij, je collega’s als je naasten zullen de voordelen ervan ondervinden! Door te zorgen voor jezelf, zorg je beter voor anderen.

NextStep coaching heeft meer dan 50 coaches in Vlaanderen en Brussel. Bovendien bieden we ook de mogelijkheid tot online coaching of coaching in de natuur. Met loopbaancheques van de Vlaamse overheid is jouw investering slechts 40€ voor een traject van 4 uur professionele coaching.

Vind jouw coach op www.nextstepcoaching.be/contact of bel naar 0477 855 998 en dan zoeken we samen een coach die bij je past.